در این نوشته با رویکردی نفس شناسانه به بررسی بناء عقلایی عدالت و حد و حدودی که شارع به آن ضمیمه کرده است، پرداخته شده؛ در بررسی مسأله عدالت، با رویکردی نفس شناسانه ماهیت، مبانی و ملاکات عدالت شناسایی شده است.
عدالت با این رویکرد خروجی ضروری دستگاه تجزیه و ترکیب انسان است که از توزان و تناسب چهار انفعال نفسانی نیاز، مصلحت، حق و ارزش به دست می آید؛ این ضرورت انتزاع، عدالت را تبدیل به بناء عقلا در مواجهه با آثار مختلف می کند؛ نحوه تجزیه و ترکیب چهار انفعال عدالت و ضریب اثر گذاری هر یک بر انتزاع نهایی عدالت حاصل سیره و مکتبی است که انسان با آن ها مواجهه می شود.
شارع مقدس ضمن ارشاد به بناء عقلایی عدالت با علم به دستگاه تجزیه و ترکیب انسانی حد و حدودی را برای انتزاع چهار مبنای انتزاع عدالت بیان کرده است؛ این حد و حدود در حوزه نیاز، مصلحت، حق و ارزش بوده که با تحدید شرعی، انتزاع عدالتی که توسط متشرع صورت می گیرد، انتزاع عدالت اسلامی می شود.
با این رویکرد جایگاه عدالت در فرآیند تشریع در سلسله علل احکام و مسائل شرعی بوده نه در سلسله معلولات از این جهت در فرآیند استنباط و فهم احکام و مسائل دین نقش عدالت، به عنوان قاعده بالادستی نسبت به دیگر قواعد و مسائل فقهی است.