فقاهت

فقاهت

نقش تلقی خارجی بودن قضایای فقهی در پویایی فقه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش پژوه سطح 4 حوزه علمیه قم و دانش پژوه کارشناسی ارشد رشته حقوق خصوصی دانشگاه شاهد تهران
2 دانش پژوه سطح4 حوزه علمیه قم
چکیده
فقه پویا، اصطلاحی در فقه شیعه است که با وجود قدمت معنا، نخستین بار توسط امام خمینی(ره) مطرح گردید. شارحین کلمات امام خمینی(ره) و سایر فقهای معاصر، تعاریفی را برای این اصطلاح ذکر کرده‌اند. در یکی از این تعاریف، فقه پویا به عنوان رویکردی فقهی معرفی شده است که به مقتضیات و شرایط جدید زمانی و مکانی توجه و از پایگاه معرفت و دانش‌های جدید به موضوعات و احکام مناسب زمان و مکان می‌نگرد. برخی از فقها، فقه پویا را مربوط به حیطه موضوعات احکام شرعی دانسته‌اند. برخی نیز، با تلقّی معنای موسّع از آن، موضوع و احکام شرعی را در حیطه دخالت و تحقق آن، محل بحث دانسته‌اند. همچنین، یکی از پیش‌فرض‌های استنباط احکام شرعی در فقه، تلقّی حقیقی‌بودن احکام است، به نحوی که ابدی‌بودن و مشروعیت احکام مذکور در آیات و روایات برای تمام زمان‌ها بدان منوط شده است‌. فقهای‌شیعه خصوصا فقهای معاصر، قضیه برخی از احکام فقهی را از نوع خارجی تلقی کرده‌ و از این رهگذر حکمی مناسب با زمان و مکان، برای عصر حاضر استنباط نموده‌اند. این پژوهش به روش تحلیلی_توصیفی، با استفاده از منابع کتابخانه‌ای و با هدف تعیین نقش تلقّی خارجی بودن قضایای فقهی در پویایی فقه انجام شده است. یافته‌های این تحقیق، حاکی از آن است که با استفاده از رویکرد فقه‌پویا و با شناسایی قرائن و معیارهای عینی برای خارجی بودن قضیه می‌توان در توسعه مفهوم فقه پویا حرکت کرد. پژوهش حاضر، ضمن مفهوم‌شناسی فقه پویا، معیارهای خارجی بودن قضایا و موارد دخالت آن را در فقه پویا تبیین کرده است.
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله العربیة

دور خارجیة القضایا فی دینامیة الفقه

نویسندگان العربیة

سید محمدهادی الرضوی خانکهدانی 1
مهدی المولایی 2
1 طالب دراسات علیا فی المستوى الرابع من حوزة قم العلمیة وطالب ماجستیر فی القانون الخاص بجامعة شاهد، طهران
2 طالب دراسات علیا فی المستوی الرابع من حوزة قم العلمیة
چکیده العربیة

الفقه الدینامیکی هو مصطلح فی الفقه الشیعی، رغم قِدم معناه، تم طرحه لأول مرة من قبل الإمام الخمینی (رحمه الله). وقد قدم شُرّاح کلمات الإمام الخمینی (رحمه الله) وسائر الفقهاء المعاصرین تعریفات لهذا المصطلح. فی أحد هذه التعریفات، یُقدَّم الفقه الدینامیکی على أنه منهج فقهی یأخذ بعین الاعتبار مقتضیات الظروف الزمنیة والمکانیة الجدیدة وینظر إلى المواضیع والأحکام المناسبة للزمان والمکان من منطلق المعرفة والعلوم الجدیدة. بعض الفقهاء ربطوا الفقه الدینامیکی بمجال مواضیع الأحکام الشرعیة. بینما اعتبر آخرون، بتفسیر موسع، أن المواضیع والأحکام الشرعیة تدخل فی نطاق المناقشة والتطبیق. علاوة على ذلک، أحد الافتراضات فی استنباط الأحکام الشرعیة فی الفقه هو اعتبار الأحکام حقیقیة، بحیث یعتمد أبدیة وشرعیة تلک الأحکام المذکورة فی الآیات والروایات على هذا الفهم. الفقهاء الشیعة، وخاصة الفقهاء المعاصرین، اعتبروا أن بعض الأحکام الفقهیة تتعلق بالظروف الخارجیة، ومن خلال ذلک استنبطوا حکماً مناسباً للزمان والمکان لعصرنا الحالی. وقد أُجریت هذه الدراسة باستخدام منهج تحلیلی وصفی، وبالاعتماد على المصادر المکتبیة، بهدف تحدید دور اعتبار القضایا الفقهیة من نوع القضایا الخارجیة فی دینامیکیة الفقه. وتشیر نتائج هذه الدراسة إلى أنه من خلال اتباع منهج الفقه الدینامیکی والتعرف على القرائن والمعاییر الموضوعیة للقضیة الخارجیة، یمکن التقدم فی تطویر مفهوم الفقه الدینامیکی. وتقوم هذه الدراسة، بالإضافة إلى تعریف مفهوم الفقه الدینامیکی، بتوضیح معاییر کون القضایا خارجیة وحالات تدخلها فی الفقه الدینامیکی.

کلیدواژه‌ها العربیة

الفقه
الفقه الدینامیکی
القضیة الخارجیة
القضیة الحقیقیة
الموضوع
الحکم الشرعی